DacDiem.comĐặc Điểm
Người Kinh, Hoa và các dân tộc Nam Bộ

Người Chăm ở An Giang: làng Chăm, thánh đường và nghề dệt thổ cẩm

Người Chăm ở An Giang sống ven sông Hậu, sông Tiền, theo Hồi giáo, ở nhà sàn cao, giỏi dệt vải và buôn bán. Hồ sơ làng Chăm, thánh đường, nếp sống, điều khách cần biết.

Tall wooden stilt houses on a riverbank in the Mekong Delta during the flood season, a small boat moored beneath, a white mosque dome among palm trees across the water, soft morning haze

Người Chăm ở An Giang là cộng đồng Chăm đông nhất Nam Bộ, sống thành những làng ven sông Hậu, sông Tiền ở vùng Tân Châu, An Phú, Châu Phú cũ và một số nơi khác, phần lớn theo Hồi giáo, ở nhà sàn cao để tránh lũ, nổi tiếng với nghề dệt vải, buôn bán vải và đánh cá. Mỗi làng đều có thánh đường hoặc tiểu thánh đường làm trung tâm sinh hoạt, nhiều thánh đường đã trở thành điểm tham quan quen thuộc khi khách đến vùng Châu Đốc.

Cộng đồng Chăm ở đây có lịch sử, ngôn ngữ và nếp sống khác khá nhiều so với người Chăm ở miền Trung. Bài này giới thiệu nguồn gốc, nơi ở, nhà cửa, thánh đường và đời sống tôn giáo dưới góc văn hoá, nghề dệt, ẩm thực, và những điều khách thăm làng Chăm nên biết để cư xử cho đúng. Tên địa danh ghi theo vùng cũ trước khi sắp xếp xã năm 2025, kèm tên tỉnh An Giang hiện nay.

Người Chăm đến An Giang từ đâu

Các tài liệu lịch sử và dân tộc học cho biết người Chăm ở Nam Bộ có nguồn gốc từ cư dân Champa ở miền Trung; sau những biến động lịch sử từ thế kỷ XV đến XVIII, nhiều nhóm di cư sang vùng đất Campuchia ngày nay, sống cạnh cộng đồng Mã Lai, rồi một phần chuyển dần xuống vùng Châu Đốc vào khoảng thế kỷ XVIII – XIX. Có tài liệu ghi triều Nguyễn đưa người Chăm về định cư dọc biên giới vùng Châu Đốc, vừa khai hoang vừa giữ gìn an ninh vùng biên.

Vì nguồn tư liệu về giai đoạn này chủ yếu là sử liệu triều Nguyễn, ký ức cộng đồng và các khảo cứu thời Pháp thuộc, nên các mốc thời gian chỉ nên hiểu ở mức khoảng. Câu chuyện mà các bậc cao niên trong làng kể về tổ tiên mình có thể khác nhau giữa các làng; khi ghi chép, cách làm cẩn thận là nói rõ đó là lời kể của cộng đồng, đặt cạnh những gì sử liệu ghi lại, thay vì chọn một phiên bản rồi coi là duy nhất đúng.

Trong quá trình đó, người Chăm ở đây giao lưu mạnh với người Mã Lai, tiếp nhận Hồi giáo và nhiều yếu tố văn hoá Mã Lai, nên tiếng nói, trang phục, ẩm thực có những nét riêng. Có gia đình trong cộng đồng mang gốc Mã Lai, nhiều người nói được tiếng Mã Lai. Đây là lý do người Chăm Nam Bộ khác người Chăm Ahier, Chăm Bani ở miền Trung dù cùng một dân tộc.

Ngày nay ngoài An Giang, người Chăm Nam Bộ còn sống ở TP Hồ Chí Minh, Tây Ninh, Đồng Nai. Nhiều gia đình ở TP Hồ Chí Minh là người từ An Giang lên làm ăn, sinh hoạt quanh các thánh đường ở khu trung tâm và vùng ven. Quan hệ họ hàng giữa các cộng đồng vẫn rất gần gũi, dịp lễ lớn người ta thường về quê ở An Giang.

Các làng Chăm ở An Giang

Người Chăm sống thành các làng, thường gọi theo tên ấp, xã cũ, nằm dọc bờ sông. Bảng dưới ghi các cụm làng thường được nhắc tới; tên xã có thể đã đổi sau đợt sắp xếp năm 2025.

Vùng cũ (nay thuộc An Giang)Cụm làng Chăm thường nhắcĐiểm nổi bật
Tân ChâuCác làng Chăm ở vùng Châu Phong, trong đó có làng Châu Giang nằm bên kia sông đối diện Châu ĐốcThánh đường Mubarak; nghề dệt thổ cẩm, khăn choàng; điểm tham quan quen thuộc
An PhúNhiều làng Chăm ven sông Hậu, gần biên giới, như vùng Đa Phước, Khánh BìnhNhiều tiểu thánh đường, làng nằm sát bờ sông
Châu PhúLàng Chăm Khánh HoàLàng ven sông Hậu, nghề đánh cá, buôn bán
Các vùng khácMột số cộng đồng nhỏ hơn sống xen với người Kinh, Khmer, HoaSinh hoạt quanh tiểu thánh đường của làng

Tên làng ghi theo cách gọi phổ biến trong các tài liệu và bảng thuyết minh du lịch; khi đi thực tế nên hỏi người địa phương tên xã hiện nay. Số người Chăm ở An Giang khoảng vài chục nghìn người theo các điều tra gần đây; muốn số chính xác nên tra kết quả Tổng điều tra năm 2019 theo địa bàn.

Nhà sàn cao và nếp làng ven sông

Nhà truyền thống của người Chăm An Giang là nhà sàn cột cao, có khi cao ba bốn mét so với mặt đất, đủ để nước lũ mùa nước nổi chảy qua dưới sàn. Nhà làm bằng gỗ, vách ván, mái ngói hoặc tôn, cầu thang dẫn lên sàn đặt phía trước hoặc bên hông. Gầm sàn ngày khô ráo là chỗ đặt khung dệt, buộc xuồng, chứa nông cụ, nơi phụ nữ ngồi dệt vải, trẻ con chơi đùa; mùa nước lên, cả gầm nhà ngập, sinh hoạt dồn lên sàn.

Bên trong nhà thường chia gian ngoài để tiếp khách, gian trong là chỗ ngủ, có buồng riêng cho con gái; bếp đặt phía sau. Nhà không có bàn thờ tổ tiên kiểu người Kinh, đồ đạc giản dị, sàn nhà sạch sẽ, khách vào phải cởi dép. Nhiều nhà treo màn che, trang trí bằng vải dệt của chính gia đình.

Làng Chăm nằm dọc bờ sông, nhà nối nhau thành dãy dài, trung tâm là thánh đường với mái vòm và tháp cao. Trẻ em sau giờ học ở trường phổ thông thường đến lớp học kinh và chữ ở thánh đường. Đường làng hôm nay đã được bê tông hoá, nhiều nhà xây gạch nhưng vẫn giữ kiểu nhà sàn hoặc nâng nền cao để chống lũ, một phần do quy định xây dựng ở vùng ngập.

Thánh đường và nếp sinh hoạt tôn giáo dưới góc văn hoá

Thánh đường (masjid) là công trình quan trọng nhất của làng Chăm An Giang, vừa là nơi hành lễ, vừa là nơi học tập, họp bàn việc chung. Các thánh đường được nhắc nhiều gồm thánh đường Mubarak ở làng Châu Giang (vùng Châu Phong) và các thánh đường lớn khác trong vùng Tân Châu, An Phú cũ, với mái vòm, tháp cao, hành lang có vòm cung. Ngoài thánh đường còn có các tiểu thánh đường (surau) nhỏ hơn rải rác trong làng.

Nhịp sinh hoạt của làng theo các buổi hành lễ trong ngày và các dịp lớn trong năm. Tháng Ramadan là tháng chay, người lớn nhịn ăn uống ban ngày, tối mới dùng bữa cùng gia đình; kết thúc tháng chay là dịp lễ lớn, con cháu đi xa trở về, nhà nhà thăm hỏi nhau. Các vị chức sắc tại thánh đường giữ vai trò hướng dẫn nghi lễ, hoà giải trong cộng đồng, dạy kinh cho trẻ em.

Nếp sống thường ngày gắn với các quy định về ăn uống và trang phục: không dùng thịt heo, rượu; thịt dùng phải được giết mổ theo cách riêng của cộng đồng. Phụ nữ đội khăn choàng che tóc khi ra ngoài, nam giới đội mũ trắng hoặc mũ vải khi đến thánh đường. Những điều này được mô tả ở đây như tập quán của cộng đồng; mức độ giữ gìn ở mỗi gia đình có thể khác nhau.

Nghề dệt, buôn vải và ẩm thực

Dệt thổ cẩm là nghề truyền thống của phụ nữ. Các làng Chăm vùng Châu Phong nổi tiếng với nghề dệt bằng khung gỗ đặt dưới gầm nhà sàn. Sản phẩm gồm xà rông, khăn choàng, khăn rằn, vải may áo với hoa văn hình học, sọc kẻ. Nhiều gia đình nay kết hợp dệt tay với hàng dệt máy để kịp nhu cầu.

Buôn vải là nghề nổi bật của nam giới. Trước đây đàn ông Chăm thường chở vải, hàng dệt đi bán khắp các tỉnh miền Tây, có người bán sang tận Campuchia. Hình ảnh người Chăm đi bán vải, bán hàng trả góp ở các làng quê Nam Bộ từng rất quen thuộc.

Đánh cá và nghề sông nước. Sống ven sông nên nhiều gia đình đánh bắt cá, làm khô cá, nuôi cá bè. Mùa nước nổi là mùa cá linh, cá đồng, tạo thêm thu nhập cho các gia đình làm nghề.

Ẩm thực mang nét riêng. Món ăn được nhắc nhiều là cà ri, các loại bánh làm từ bột gạo, nước cốt dừa, và món tung lò mò, một kiểu lạp xưởng làm từ thịt bò. Món ăn thể hiện cả truyền thống Chăm, ảnh hưởng Mã Lai lẫn sản vật miền Tây.

Khách thăm làng Chăm nên biết

Làng Chăm ở An Giang là điểm đến quen thuộc trong hành trình về vùng Châu Đốc. Để chuyến thăm vui vẻ và tôn trọng người địa phương, vài điều nên nhớ:

  • Ăn mặc kín đáo, quần dài quá gối, áo có tay; nữ nên mang theo khăn choàng nếu muốn vào khuôn viên thánh đường.
  • Cởi giày dép trước khi vào thánh đường và khi lên nhà sàn của người dân; hỏi người trông coi trước khi vào bên trong.
  • Tránh đến thánh đường vào giờ hành lễ, nhất là trưa thứ Sáu; không đi ngang trước mặt người đang hành lễ.
  • Không mang theo đồ ăn có thịt heo, rượu bia vào làng; trong tháng Ramadan tránh ăn uống công khai trước mặt người đang nhịn.
  • Xin phép trước khi chụp ảnh người, nhất là phụ nữ và trẻ em; nhiều người không muốn bị chụp.
  • Mua sản phẩm dệt trực tiếp tại nhà dệt là cách ủng hộ nghề; hỏi về cách dệt, ý nghĩa hoa văn với thái độ học hỏi.

Nếu muốn tìm hiểu sâu hơn, có thể đọc các công trình về người Chăm Nam Bộ của Viện Dân tộc học, tài liệu của Ban đại diện cộng đồng Hồi giáo tại địa phương, hoặc trò chuyện với các bậc cao niên trong làng. Phòng trưng bày về người Chăm ở Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam cũng có phần dành cho cộng đồng Chăm Nam Bộ.

Câu hỏi thường gặp

Người Chăm ở An Giang sống ở đâu?

Họ sống thành các làng ven sông Hậu, sông Tiền ở vùng Tân Châu, Phú Tân, An Phú và Châu Phú cũ, nay đều thuộc An Giang. Các làng được nhắc nhiều là Châu Giang ở vùng Châu Phong, các làng ở vùng Đa Phước và làng Khánh Hoà.

Người Chăm ở An Giang theo tôn giáo nào?

Phần lớn người Chăm ở An Giang theo Hồi giáo, mỗi làng có thánh đường hoặc tiểu thánh đường làm trung tâm sinh hoạt. Điều này khác với người Chăm Ahier và Chăm Bani ở vùng Ninh Thuận, Bình Thuận cũ.

Vì sao nhà người Chăm An Giang có cột cao?

Làng Chăm nằm ven sông ở vùng ngập lũ, nên nhà sàn được dựng cột cao để nước mùa nước nổi chảy qua dưới sàn. Mùa khô, gầm nhà là nơi đặt khung dệt, buộc xuồng và chứa nông cụ.

Thánh đường Mubarak ở đâu?

Thánh đường Mubarak nằm ở làng Chăm Châu Giang thuộc vùng Châu Phong, Tân Châu cũ, nay thuộc An Giang, đối diện khu Châu Đốc qua sông. Đây là một trong những thánh đường được khách tham quan nhắc đến nhiều nhất ở An Giang.

Người Chăm An Giang khác người Chăm Ninh Thuận thế nào?

Người Chăm An Giang chủ yếu theo Hồi giáo, nghiêng về dòng cha, chịu ảnh hưởng văn hoá Mã Lai, ở nhà sàn cao ven sông. Người Chăm vùng Ninh Thuận cũ gồm Chăm Ahier và Chăm Bani, giữ nếp dòng mẹ, gắn với tháp cổ và nghề gốm.

Thăm làng Chăm cần ăn mặc thế nào?

Nên mặc quần dài quá gối, áo có tay, nữ mang theo khăn choàng nếu muốn vào khuôn viên thánh đường. Cởi giày dép trước khi vào thánh đường và nhà sàn, hỏi trước khi chụp ảnh người dân.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138