DacDiem.comĐặc Điểm
Tổng quan 54 dân tộc và tiếng nói

Dân tộc đông dân nhất và ít người nhất Việt Nam: đọc số liệu điều tra cho đúng

Kinh đông dân nhất, Tày và Thái đông nhất trong 53 dân tộc thiểu số, Ơ Đu ít người nhất: số liệu Tổng điều tra 2019 và những lỗi hay gặp khi trích dẫn.

Wide shot of a quiet mountain hamlet of a few wooden houses on a forested slope above a river in Nghe An, smoke rising from one roof, late afternoon light

Theo Tổng điều tra dân số và nhà ở năm 2019, dân tộc đông dân nhất Việt Nam là người Kinh với khoảng 82 triệu người; trong 53 dân tộc thiểu số, đông nhất là Tày (khoảng 1,85 triệu) và Thái (khoảng 1,82 triệu); ít người nhất là Ơ Đu với chỉ khoảng 430 người, tiếp đến là Brâu và Rơ Măm.

Những con số này hay bị trích sai: lấy số của kỳ điều tra cũ, nhầm "dân tộc ít người" với "dân tộc thiểu số", hoặc viết chính xác tới từng người như thể đó là con số tuyệt đối. Bài dưới đây đưa bảng tham khảo hai đầu danh sách và hướng dẫn cách đọc số liệu điều tra cho đúng.

Số liệu dân tộc lấy từ đâu

Nguồn chính thức về số dân từng dân tộc là Tổng điều tra dân số và nhà ở, tổ chức mười năm một lần vào thời điểm 0 giờ ngày 1 tháng 4. Kỳ gần nhất có số liệu công bố đầy đủ là năm 2019. Trong phiếu điều tra, dân tộc của mỗi người được ghi theo khai báo của hộ, đối chiếu với Danh mục các thành phần dân tộc Việt Nam. Như vậy con số phản ánh việc người dân tự xác định dân tộc của mình tại thời điểm điều tra.

Cùng năm 2019 còn có cuộc Điều tra thu thập thông tin về thực trạng kinh tế – xã hội của 53 dân tộc thiểu số, do cơ quan thống kê phối hợp với cơ quan công tác dân tộc thực hiện. Cuộc điều tra này không đếm lại dân số mà đi sâu vào điều kiện sống: nhà ở, học hành, sức khoẻ, việc làm, khả năng nói tiếng dân tộc, tỷ lệ kết hôn sớm. Nếu bạn cần số liệu về đời sống chứ không chỉ số dân, đây là nguồn nên đọc.

Giữa hai kỳ tổng điều tra, cơ quan thống kê có các cuộc điều tra mẫu dân số giữa kỳ, nhưng thường không công bố số dân chi tiết của từng dân tộc nhỏ vì mẫu không đủ lớn. Do đó, với các dân tộc ít người, con số đáng tin nhất vẫn là của kỳ tổng điều tra gần nhất.

Mười dân tộc đông dân nhất theo số liệu năm 2019

Số làm tròn để dễ nhớ, dùng làm tham khảo. Khi cần trích chính xác trong văn bản, hãy tra bảng kết quả gốc của Tổng điều tra dân số và nhà ở năm 2019.

Thứ tựDân tộcSố dân khoảngNhóm ngôn ngữ
1Kinh82,1 triệuViệt – Mường
2Tày1,85 triệuTày – Thái
3Thái1,82 triệuTày – Thái
4Mường1,45 triệuViệt – Mường
5Mông1,39 triệuMông – Dao
6Khmer1,32 triệuMôn – Khmer
7Nùng1,08 triệuTày – Thái
8Dao0,89 triệuMông – Dao
9Hoa0,75 triệuHán
10Gia Rai0,51 triệuNam Đảo

Sáu dân tộc thiểu số đầu bảng đều vượt mốc một triệu người. Tày và Thái chỉ chênh nhau vài chục nghìn người, nên trong các kỳ điều tra khác nhau thứ tự hai dân tộc này có thể đổi chỗ. Vì vậy khi viết, nên nói "Tày và Thái là hai dân tộc thiểu số đông nhất" thay vì khẳng định cứng một bên đứng đầu mà không ghi năm.

Thứ tự thay đổi qua các kỳ điều tra

So kỳ 2009 với kỳ 2019, có mấy chuyển động đáng chú ý. Người Mông tăng nhanh, từ khoảng 1,07 triệu lên khoảng 1,39 triệu, vượt qua Khmer để đứng thứ năm. Người Hoa thì giảm, từ khoảng 820 nghìn xuống khoảng 750 nghìn, chủ yếu do di cư và kết hôn với người dân tộc khác. Thứ tự giữa Tày và Thái gần như giữ nguyên, Tày vẫn nhỉnh hơn một chút.

Tốc độ tăng dân số khác nhau giữa các dân tộc có nhiều nguyên nhân: tuổi kết hôn, số con mong muốn, điều kiện y tế, di cư sang nước khác hay từ nước khác về. Không nên giải thích sự khác biệt bằng tính cách hay tập quán của một dân tộc theo kiểu quy chụp. Khi cần nhận định, hãy dựa vào phân tích đã công bố của cơ quan thống kê.

Một lưu ý về cách so sánh: muốn biết dân tộc nào tăng nhanh thì so tỷ lệ tăng, không so số người tăng thêm. Người Kinh tăng thêm vài triệu người trong mười năm, nhưng tỷ lệ tăng lại thấp hơn nhiều dân tộc thiểu số. Đọc nhầm hai khái niệm này dẫn tới những nhận xét sai lệch thường gặp trên mạng.

Những dân tộc ít người nhất theo số liệu năm 2019

Đây là các dân tộc có số dân dưới khoảng 5.000 người. Số liệu làm tròn; với cộng đồng nhỏ, chênh lệch vài chục người giữa các nguồn là chuyện bình thường.

Dân tộcSố dân khoảngNơi cư trú chính (tỉnh hiện nay)
Ơ Đu430Nghệ An (vùng Tương Dương cũ)
Brâu520Quảng Ngãi (vùng Kon Tum cũ, gần ngã ba biên giới)
Rơ Măm640Quảng Ngãi (vùng Kon Tum cũ)
Pu Péo900Tuyên Quang (vùng Hà Giang cũ)
Si La900Lai Châu, Điện Biên
Ngái1.600rải rác Đông Bắc và một số tỉnh phía Nam
Cống2.700Lai Châu, Điện Biên
Bố Y3.200Lào Cai, Tuyên Quang
Cơ Lao4.000Tuyên Quang (vùng Hà Giang cũ)
Mảng4.700Lai Châu
Lô Lô4.800Tuyên Quang (vùng Hà Giang cũ), Cao Bằng

Ngoài các dân tộc trên, Chứt, Lự, Pà Thẻn cũng có số dân dưới mười nghìn người. Đây là nhóm mà các văn bản chính sách thường gọi là "dân tộc rất ít người" và có những đề án hỗ trợ riêng về sinh kế, giáo dục, giữ gìn văn hoá.

Vì sao số dân của dân tộc ít người hay dao động

Tự khai báo dân tộc. Ở những gia đình cha mẹ khác dân tộc, con cái có thể được ghi theo dân tộc của cha hoặc mẹ. Một vài chục trường hợp như vậy đã đủ làm số dân của một dân tộc nhỏ thay đổi rõ.

Nhầm tên khi điều tra. Nhiều dân tộc nhỏ có tên tự gọi khác tên chính thức, lại sống xen với dân tộc đông hơn. Nếu người điều tra không quen, có thể ghi nhầm sang dân tộc láng giềng. Người Ngái là ví dụ hay được nhắc: số liệu qua các kỳ lên xuống khá thất thường.

Chuyển đổi ngôn ngữ và bản sắc. Khi một cộng đồng nhỏ nói tiếng của láng giềng nhiều hơn tiếng mẹ đẻ, thế hệ trẻ đôi khi tự nhận theo dân tộc láng giềng. Đây là quá trình tự nhiên, nhưng cũng là lý do các nhà nghiên cứu lo ngại về việc mai một tiếng nói của các dân tộc rất ít người.

Di cư. Một nhóm gia đình chuyển sang tỉnh khác hoặc sang nước láng giềng cũng làm thay đổi số liệu của một dân tộc chỉ vài trăm người.

Những lỗi hay gặp khi trích dẫn số liệu dân tộc

Nếu bạn viết bài, làm bài thuyết trình hay soạn tài liệu học tập, hãy tự kiểm mấy lỗi sau trước khi đưa con số ra:

  • Lấy số của kỳ 1999 hoặc 2009 mà không ghi năm. Nhiều trang mạng vẫn chép lại số cũ, dẫn tới khẳng định sai về thứ tự.
  • Nhầm "dân tộc thiểu số" với "dân tộc ít người". Dân tộc thiểu số là 53 dân tộc ngoài Kinh, kể cả những dân tộc trên một triệu người; còn "rất ít người" thường chỉ nhóm dưới mười nghìn.
  • Viết con số tuyệt đối tới từng người mà không ghi nguồn. Với dân tộc nhỏ, nên ghi "khoảng" và nêu rõ "theo Tổng điều tra năm 2019".
  • Cộng dồn các nhóm địa phương thành dân tộc mới, ví dụ tách Thái Đen và Thái Trắng thành hai dân tộc. Trong thống kê, cả hai đều là dân tộc Thái.
  • Suy ra mức sống, trình độ từ số dân. Dân tộc đông hay ít người không nói gì về giá trị văn hoá của dân tộc đó.

Cách an toàn là luôn kèm ba thông tin: con số làm tròn, năm điều tra và tên nguồn. Người đọc nhờ vậy có thể tự tra lại khi cần.

Dân tộc rất ít người được hỗ trợ ra sao: hiểu ở mức nguyên lý

Với các dân tộc chỉ vài trăm tới vài nghìn người, nguy cơ lớn nhất không nằm ở con số mà ở chỗ tiếng nói, nghề truyền thống và tri thức dân gian có thể mất đi chỉ sau một hai thế hệ. Vì thế, bên cạnh các chính sách chung cho vùng dân tộc thiểu số và miền núi, Nhà nước đã có những đề án riêng cho nhóm dân tộc rất ít người, tập trung vào sinh kế, nhà ở, nước sạch, học hành của trẻ em và giữ gìn văn hoá.

Ở mức nguyên lý, các chính sách này thường gồm: ưu tiên đầu tư hạ tầng ở bản làng nơi dân tộc rất ít người sinh sống; hỗ trợ học sinh đi học, cử tuyển vào các trường đào tạo; hỗ trợ sưu tầm, ghi chép, phục dựng lễ hội, làn điệu, nghề thủ công; khuyến khích người trong cộng đồng tự truyền dạy cho lớp trẻ. Tên văn bản, mức hỗ trợ và đối tượng cụ thể thay đổi theo từng giai đoạn, nên khi cần thông tin chính xác hãy tra văn bản hiện hành trên cổng thông tin của cơ quan công tác dân tộc hoặc hỏi trực tiếp chính quyền xã nơi cư trú.

Một điểm đáng nhớ khi viết về nhóm dân tộc này: tránh giọng thương hại hay kể như chuyện "sắp biến mất". Nhiều cộng đồng như Ơ Đu, Brâu, Si La đang chủ động giữ tiếng, mở lớp dạy hát, ghi lại lễ thức của mình. Hãy kể về họ như những cộng đồng đang sống và tự quyết, không phải đối tượng để trưng bày.

Câu hỏi thường gặp

Dân tộc nào đông nhất trong 53 dân tộc thiểu số?

Theo Tổng điều tra năm 2019, Tày là dân tộc thiểu số đông nhất với khoảng 1,85 triệu người, tiếp sau là Thái với khoảng 1,82 triệu người. Hai con số khá sát nhau nên khi viết nên ghi rõ năm điều tra.

Dân tộc nào ít người nhất Việt Nam?

Dân tộc Ơ Đu là dân tộc ít người nhất, chỉ khoảng 430 người theo số liệu năm 2019, sống chủ yếu ở miền tây Nghệ An. Hai dân tộc kế tiếp là Brâu và Rơ Măm, mỗi dân tộc vài trăm người ở vùng Kon Tum cũ, nay thuộc Quảng Ngãi.

Có bao nhiêu dân tộc trên một triệu người?

Theo số liệu năm 2019 có bảy dân tộc trên một triệu người: Kinh, Tày, Thái, Mường, Mông, Khmer và Nùng. Dân tộc Dao đứng ngay sau với gần chín trăm nghìn người.

Kỳ tổng điều tra dân số tiếp theo là khi nào?

Tổng điều tra dân số và nhà ở ở Việt Nam thường tổ chức mười năm một lần, vào năm có số cuối là 9. Thông tin chính thức về kế hoạch và kết quả các kỳ điều tra được công bố trên các kênh của cơ quan thống kê, nên tra ở đó để có số mới nhất.

Dân tộc thiểu số và dân tộc ít người khác nhau thế nào?

Dân tộc thiểu số là các dân tộc có số dân ít hơn dân tộc đa số trên phạm vi cả nước, tức 53 dân tộc ngoài Kinh. Dân tộc ít người hoặc rất ít người thường dùng để chỉ những dân tộc có số dân rất nhỏ, phổ biến nhất là dưới mười nghìn người.

Vì sao số dân người Hoa giảm?

Theo số liệu các kỳ điều tra, số người tự khai là dân tộc Hoa giảm giữa năm 2009 và 2019. Nguyên nhân thường được nêu là di cư và việc con cái trong gia đình hai dân tộc được ghi theo dân tộc khác; muốn phân tích kỹ cần đọc báo cáo chuyên đề của cơ quan thống kê.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138